De Belgische economie staat aan de vooravond van een radicale klimaatomslag. Volgens de ingenieursvereniging ie-net moeten we in dertig jaar tijd afkicken van olie, zal het energieverbruik fors omlaag moeten en houden we best twee kerncentrales langer open.

Als België de klimaatdoelen wil halen, dan moeten we de komende dertig jaar ons energieverbruik met twee derde verminderen, mogen we straks geen olie meer gebruiken en zullen we minstens zeven keer meer wind- en zonne-energie moeten produceren. Ook zal de industrie CO₂ moeten kunnen afvangen en zullen we manieren moeten vinden om hernieuwbare energie uit het buitenland te importeren. Tot die vaststelling komt de Vlaamse ingenieursvereniging ie-net in een studie over de toekomst van de Belgische energiebevoorrading.

Als België de klimaatdoelen wil halen, dan moeten we de komende dertig jaar onder andere ons energieverbruik met twee derde verminderen en minstens zeven keer meer wind- en zonne-energie produceren.

Volgens de ingenieurs wacht onze economie een ongeziene en ingrijpende omslag, een trendbreuk met het verleden die niets of niemand ongemoeid zal laten. Ze kijken daarvoor naar het primaire energieverbruik, de totale hoeveelheid energie die ons land invoert of zelf produceert, en de veranderingen die nodig zijn om de uitstoot van broeikasgassen weg te werken.

Het gaat over veel meer dan alleen de stroom die thuis uit het stopcontact komt. De onderzoekers houden ook rekening met de olie, het gas, het uranium, de kolen, de biomassa en de elektriciteit die ons land nodig heeft voor zijn totale energievraag.

Naast de elektriciteitsproductie gaat het over de brandstoffen die we nodig hebben voor ons transport, onze verwarming of voor industriële processen. De studie, die dinsdag gepresenteerd wordt tijdens een debatavond, geeft een goed overzicht van de immense omvang van de transitie.

Overstappen naar waterstof

Momenteel bestaat driekwart van de Belgische energievoorziening uit fossiele brandstoffen. Aardolie is veruit de belangrijkste energiebron, goed voor bijna de helft van ons totale energieverbruik, waarvan een groot deel gaat naar de industrie en de scheep- en luchtvaart. Aardgas vertegenwoordigt 22 procent en steenkool, dat alleen gebruikt wordt voor de staalproductie, is goed voor 5 procent.

‘Als we de Europese klimaatdoelen tegen 2050 willen halen, dan kunnen we niet anders dan het gebruik van steenkool en aardolie volledig stopzetten’, zegt Jan Desmet, professor energiesystemen aan de UGent en de voorzitter van de expertengroep Energie bij ie-net.

Als we de Europese klimaatdoelen tegen 2050 willen halen, dan kunnen we niet anders dan het gebruik van steenkool en aardolie volledig stopzetten.

Jan Desmet

Professor energiesystemen UGent

Ook de hoeveelheid aardgas zal moeten dalen, al zien de onderzoekers tegen 2050 een zeer belangrijke rol weggelegd voor gas. ‘Van alle fossiele brandstoffen is gas de beste optie, omdat we dat zullen kunnen omzetten naar iets dat veel minder CO₂ bevat’, zegt Desmet. ‘Met aardolie is dat niet mogelijk, laat staan met steenkool of bruinkool.’

De ingenieurs voorzien dat tegen 2050 gas 46 procent zal uitmaken van onze energievoorziening. Als niets verandert, zal jaarlijks nog 22 megaton CO₂ in de atmosfeer belanden. Methodes om die CO₂ op te vangen, zijn dus nodig. De ingenieurs verwachten veel van de technologie om aardgas om te zetten in waterstof en daarbij CO₂ op te vangen. De waterstof die zo geproduceerd wordt, is klimaatneutraal en leidt niet tot extra broeikasgas in de atmosfeer. Onder andere de haven van Rotterdam werkt aan een proefproject.

Waterstof kan ook gemaakt worden met hernieuwbare energie, maar de onderzoekers waarschuwen dat de behoefte aan groene stroom voor België dan onrealistische proporties zou aannemen. Als tegen 2050 aardgas helemaal vervangen zou worden door waterstof uit groene stroom, dan neemt de energievraag met nog eens 30 procent toe. Over dertig jaar zouden we dan 160 terawattuur hernieuwbare stroom moeten produceren, terwijl we vandaag maar 11 terawattuur uit zon en wind halen.

Kerncentrales openhouden

De omslag naar zonnepanelen en windmolens stelt ons land voor een probleem in lange periodes zonder zon en wind. Het opslaan van elektriciteit in grote hoeveelheden is duur. We zullen dus andere manieren moeten vinden om het licht te laten branden op de momenten met weinig hernieuwbare elektriciteit. De ingenieursvereniging pleit voor een langer gebruik van de twee kerncentrales Doel 4 en Tihange 3. De levensduurverlenging moet vermijden dat de energietransitie tot stroomtekorten leidt. ‘Het openhouden van twee kerncentrales gedurende 10 jaar zal extra tijd en raad brengen en verstandiger blijken dan snel veel gascentrales bouwen’, staat in de studie.

De levensduur verlengen van Doel 4 en Tihange 3 zal verstandiger blijken dan snel veel gascentrales bouwen.

Ingenieursvereniging ie-net

De wet op de kernuitstap voorziet dat tegen eind 2025 alle zeven Belgische kerncentrales sluiten. Als alternatief werkt de federale minister van Energie Marie Christine Marghem (MR) aan een subsidiemechanisme voor de bouw van nieuwe gascentrales. Maar de ingenieurs waarschuwen dat ons land zich zo dreigt vast te rijden en voor 20 tot 30 jaar afhankelijk wordt van gascentrales die CO₂ uitstoten.

‘Dan kun je beter twee kerncentrales 10 jaar langer openhouden en tegen 2035 de overgang maken naar hernieuwbare energie’, vindt Desmet. ‘Als alle kerncentrales plots dichtgaan, hebben we een bevoorradingsprobleem. Het zou bizar zijn dat op te vangen met de bouw van nieuwe gascentrales. Die moeten zodra ze gebouwd zijn eigenlijk meteen vervangen worden door centrales op alternatieve en CO₂-vrije brandstof.’

Minder verbruiken

De discussie over de energietransitie wordt vaak verengd tot het al dan niet langer openhouden van de kerncentrales. Maar de grootste uitdaging is misschien wel ons energieverbruik verkleinen. De Europese Unie en het klimaatakkoord van Parijs stellen dat we tegen 2050 onze CO₂-uitstoot met 80 tot 95 procent moeten terugdringen. Die doelstelling is alleen haalbaar als ons energieverbruik fors afneemt. De komende 30 jaar is een energiebesparing van liefst 65 procent nodig, becijferde ie-net. Het primaire energieverbruik zal minstens van 725 terawattuur in 2017 naar 250 terawattuur in 2050 moeten dalen.

Dat betekent dat we in een veel hoger tempo moeten isoleren, dat ons transport de helft zuiniger moet worden, dat belangrijke investeringen in de industrie nodig zijn, dat we materialen moeten recycleren en dat bijvoorbeeld stroomverslindende datacenters efficiënter moeten worden via warmterecuperatie.

Als je ziet hoe de houding tegenover roken in het openbaar in 15 jaar tijd volledig is veranderd, dan is veel mogelijk. Voor het klimaat is ook zo’n mentaliteitswijziging nodig.

De ingenieurs benadrukken het belang van investeringen in onderzoek naar nieuwe en zuinigere technologieën, maar waarschuwen voor een overdreven technologisch optimisme. ‘Het is niet zeker dat nieuwe technologie alleen zal volstaan om de doelstellingen tegen 2050 te halen’, staat in het rapport. ‘Het is aangewezen ook in te zetten op gedragswijzigingen.’

De ingenieurs wijzen op de belangrijke rol van de overheid, die met regels, premies en de fiscaliteit mensen in de goede richting kan sturen. ‘Denk aan het stimuleren van hernieuwbare energie en opslagsystemen, een betere isolatie van huizen of de omslag naar nieuwe mobiliteitsvormen en elektrische wagens’, zegt Desmet.

‘De klimaatverandering vergt enorme gedragswijzigingen, maar we staan niet voor een onmogelijke opgave. Als je ziet hoe de houding tegenover roken in het openbaar in 15 jaar tijd volledig is veranderd, dan is veel mogelijk. Voor het klimaat is ook zo’n mentaliteitswijziging nodig. Zaken zoals de invoering van lage-emissiezones in Antwerpen, Gent en Brussel zijn bijvoorbeeld een goede aanzet die steeds meer navolging krijgt.’

Groene stroom importeren

Hernieuwbare energie vertegenwoordigt momenteel 2 procent van het totale energieverbruik in ons land, ondanks de steile opmars van windmolens en zonnepanelen de voorbije jaren. Dat aandeel zou volgens de berekeningen tegen 2050 naar 30 procent opgetrokken moeten worden, naast 24 procent energie uit afvalverbranding en biomassa.

De ingenieurs verwachten dat België hernieuwbare energie uit het verre buitenland zal moeten halen.

De komende 30 jaar moet minstens zeven keer meer hernieuwbare energie worden geproduceerd. Daarbij is nog geen rekening gehouden met de opkomst van elektrische wagens en de elektrificatie van de industrie. Bovendien zal fors ingezet moeten worden op opslagsystemen om periodes zonder wind en zon op te vangen.

Maar de ingenieurs waarschuwen dat de capaciteit voor zonnepanelen en windmolens in ons land haar limiet dreigt te bereiken. ‘De huidige groei van hernieuwbare energie met jaarlijks 6 procent zullen we niet volhouden’, zegt Desmet. ‘Daarvoor is ons land te klein, de vrije ruimte in de Noordzee te beperkt, de ruimtelijke ordening te versnipperd en bieden mensen te veel weerstand tegen windmolens in hun achtertuin.’

De ingenieurs verwachten dat België hernieuwbare energie uit het verre buitenland zal moeten halen. ‘In de woestijn in Afrika kunnen bijvoorbeeld enorme zonneparken worden geplaatst voor de productie van groene waterstof. Die kunnen we met grote schepen invoeren, zoals al gebeurt met aardolie’, zegt Desmet. ‘Of we kunnen zonneparken aanleggen in de steppe in Kazachstan en de energie met pijp- of hoogspanningslijnen tot in Europa brengen.’

Bron artikel

Add Comment